گیربکس دستی (Manual Transmission) وظیفه انتقال قدرت موتور به چرخها با نسبت دندههای مختلف را بر عهده دارد. راننده با استفاده از کلاچ و دسته دنده، دنده مناسب را انتخاب میکند تا موتور همیشه در دور بهینه کار کند. گیربکسهای دستی معمولاً ۵ یا ۶ دنده جلو + ۱ دنده عقب دارند و به دلیل ساختار ساده، دوام بالا و امکان تعمیر نسبتاً آسان، هنوز در بسیاری از خودروهای سواری و تجاری استفاده میشوند.
شفت ورودی (Input Shaft)
شفتی که از سمت کلاچ وارد گیربکس میشود و دندههای آن همیشه درگیر دندههای شفت واسط هستند.
علائم خرابی: صدای زوزه در همه دندهها، سفتی در تعویض دنده، لرزش در کلاچ
قابل تعمیر؟ معمولاً با تعویض بلبرینگ و دندههای آسیبدیده قابل تعمیر است، اما در موارد شدید شفت کامل تعویض میشود.
شفت خروجی (Output Shaft)
شفتی که قدرت نهایی را به سمت دیفرانسیل و چرخها منتقل میکند.
علائم خرابی: صدای تقتق در پیچها، لرزش در سرعت بالا، نشت روغن از کاسهنمد انتهایی
قابل تعمیر؟ بلبرینگها و کاسهنمد قابل تعویض هستند، اما شکستن شفت معمولاً به تعویض کامل گیربکس منجر میشود.
شفت واسط یا لِیشفت (Counter Shaft / Lay Shaft)
شفتی که مجموعه دندههای ثابت روی آن قرار دارد و با شفت ورودی و خروجی درگیر است.
علائم خرابی: صدای زوزه مخصوصاً در دنده ۱ و ۲ و عقب، لقی زیاد دندهها
قابل تعمیر؟ دندهها و بلبرینگها قابل تعویض هستند، اما در اکثر موارد کل مجموعه شفت واسط تعویض میشود.
دندهها و حلقه سنکرونایزر (Gears & Synchronizers)
دندههای ثابت و متحرک به همراه حلقههای برنجی یا فولادی (سنکرونایزر) که باعث نرم و بیصدا تعویض شدن دنده میشوند.
علائم خرابی: خلاص شدن دنده، بیرون پریدن دنده، صدای خرخر هنگام تعویض، سفتی دنده
قابل تعمیر؟ حلقههای سنکرونایزر و دندههای آسیبدیده قابل تعویض هستند، اما اگر تعداد زیادی خراب باشد گیربکس کامل اورهال میشود.
چنگالها و میله تعویض دنده (Shift Forks & Shift Rods)
قطعات فلزی که با حرکت میلههای تعویض دنده، کلاچ دنده (سگدنده) را جا میزنند.
علائم خرابی: گیر کردن دندهها، سفت شدن دسته دنده، جا نرفتن کامل دنده
قابل تعمیر؟ چنگالهای خمشده یا ساییده قابل تعویض هستند، بوشهای پلاستیکی هم معمولاً عوض میشوند.
دنده عقب و آیدلر (Reverse Gear & Idler Gear)
دنده اضافی که جهت چرخش را برای حرکت عقب برعکس میکند.
علائم خرابی: صدای خیلی بلند یا خرخر در دنده عقب، جا نرفتن دنده عقب
قابل تعمیر؟ دنده آیدلر و بلبرینگ آن قابل تعویض است.
کاسهنمد و بلبرینگها
قطعات آببندی و تکیهگاه شفتها که عمر گیربکس را بسیار بالا میبرند.
علائم خرابی: نشت روغن از زیر گیربکس، صدای زوزه یا جیرجیر، داغ کردن گیربکس
قابل تعمیر؟ همیشه در اورهال کامل تعویض میشوند.
